maj1

Rozdzielność majątkowa

dodano: 1 maja 2015 przez prawniczka


Problem wpływu ogłoszenia upadłości na stosunki majątkowe między małżonkami został unormowany w art. 53 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe (jedn. tekst: Dz. U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.). Przy wykładni wskazanego przepisu, dodanego do tekstu Prawa upadłościowego w 1946 r. i - co należy podkreślić - nie nowelizowanego później równolegle ze zmianami prawa rodzinnego, niezbędne są na wstępie dwie uwagi interpretacyjne. Przede wszystkim trzeba wyjaśnić występującą w hipotezie § 1 tego przepisu niejednoznaczność terminologiczną, która wynika z użycia nie mających pełnego odniesienia we współczesnym prawie rodzinnym pojęć "wspólność majątkowa" oraz "wspólność dorobku", stanowiących relikt unormowań zunifikowanego prawa małżeńskiego (dekretu z dnia 29 maja 1946 r. - Prawo małżeńskie majątkowe wraz z przepisami wprowadzającymi - Dz. U. RP Nr 31, poz. 196 i 197). Otóż, współcześnie odwołując się do treści art. 31-54 k.r.o., należy przyjąć, że określenie "wspólność dorobku" oznacza wspólność ustawową w rozumieniu art. 31 k.r.o., natomiast pojęcie "ustanowiona wspólność majątkowa" odpowiada umówionej przez małżonków, a więc właśnie "ustanowionej", wspólności majątkowej rozszerzonej, przewidzianej w art. 47 § 1 k.r.o. Jest przy tym jasne, że § 1 nie dotyczy umownej wspólności majątkowej ograniczonej, gdyż ta sprawa jest przedmiotem uregulowania w § 2. Druga uwaga odnosi się do zakresu unormowania kwestii oddziaływania upadłości jednego z małżonków na stosunki majątkowe obojga, mogłoby się bowiem wydawać - co sugeruje tytuł rozdziału IV (Wpływ ogłoszenia upadłości na stosunki majątkowe między małżonkami), zamieszczonego w dziale II (Skutki ogłoszenia upadłości co do majątku upadłego) tytułu II Prawa upadłościowego (Skutki ogłoszenia upadłości) - że art. 53 reguluje tę problematykę w sposób wyczerpujący. Tak jednak nie jest, gdyż omawianych zagadnień dotyczy - bezpośrednio albo nie wprost - także wiele innych przepisów (np. art. 21, 30 lub 52), w których treści szukać trzeba odpowiedzi na pozostałe, niekiedy podstawowe, problemy relacji zachodzących między ustrojem majątkowym łączącym małżonków a upadłością jednego z nich. W myśl art. 53 Prawa upadłościowego, w razie upadłości jednego z małżonków, jeżeli wiąże ich ustawowa (lub umowna rozszerzona) wspólność majątkowa, majątek wspólny staje się składnikiem masy upadłości (por. też art. 21 tego Prawa). W związku z uregulowaniem zawartym w art. 20 § 1 i art. 90 Prawa upadłościowego jest zatem jasne, że z chwilą ogłoszenia upadłości (art. 15 tego Prawa) małżonkowie tracą - z mocy samego prawa - zarząd oraz możność korzystania i rozporządzania tym majątkiem, także w części, w której został powiększony w toku postępowania upadłościowego. Wyłączenie z masy upadłości, a w następstwie ograniczenie odpowiedzialności z majątku wspólnego, może nastąpić tylko na podstawie art. 30 Prawa upadłościowego w związku z art. 41 § 3 k.r.o. Konsekwencją utraty zdolności rozporządzania majątkiem (korzystania i zarządu) jest - na gruncie procesu cywilnego - niemożność prowadzenia postępowania w sprawie, która takiego majątku dotyczy; stąd kodeks postępowania cywilnego w art. 174 § 1 pkt 4 nakazuje sądowi zawieszenie postępowania w takiej sprawie z urzędu, przy czym zgodnie z treścią § 2 tego przepisu zawieszenie wywołuje skutek wsteczny, to znaczy od chwili ogłoszenia upadłości. Nie może naturalnie budzić wątpliwości fakt, że art. 174 k.p.c. ma - przy uwzględnieniu reguły określonej w art. 13 § 2 k.p.c. - zastosowanie również w postępowaniu nieprocesowym. W mniejszej sprawie zawieszenie postępowania na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. nastąpić jednak nie mogło, gdyż - co w sposób prosty wynika z porównania dat poszczególnych czynności procesowych - do złożenia wniosku o podział majątku wspólnego doszło już po ogłoszeniu upadłości. Prima facie powinien więc mieć zastosowanie art. 60 Prawa upadłościowego, zezwalający na wszczęcie i dalsze prowadzenie wszelkich postępowań dotyczących mienia wchodzącego w skład upadłości jedynie syndykowi lub przeciwko niemu. Konsekwencją zastosowania tego przepisu - mającego charakter normy procesowej dopełniającej materialnoprawne uregulowania ujęte w art. 20 § 1 i art. 90 Prawa upadłościowego - byłoby, jak to niejednolicie przyjęto w judykaturze, albo odrzucenie wniosku, albo jego przekazanie sędziemu-komisarzowi (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 1992 r. III CZP 22/92 - OSNCP 1992, z. 11, poz. 188; uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1994 r. I PZP 33/94 - OSNCP 1994, z. 10, poz. 161 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 września 1967 r. I CR 100/67 - OSNCP 1968, z. 7, poz. 121). W wypadku postępowania nieprocesowego - a w szczególności postępowania o podział majątku wspólnego małżonków, który wszedł do masy upadłości - problem stosowania art. 60 Prawa upadłościowego komplikuje się jednak, przy czym w niniejszej sprawie komplikacja ta zeszła na plan dalszy ze względu na fakt, że Sąd Rejonowy, mimo ograniczenia wynikającego z tego przepisu, wszczął postępowanie zainicjowane przez wierzyciela małżonków B., by następnie, prowadząc je, dopuścić do udziału w charakterze uczestnika, na jego wniosek, Syndyka Masy Upadłości. W ten sposób wymagania przewidziane w art. 60 Prawa upadłościowego zostały spełnione, albowiem trzeba uznać, że jeśli postępowaniem, o jakim mowa w tym przepisie, jest postępowanie nieprocesowe, to - gdy nie zostało wszczęte przez syndyka - powinno być prowadzone z jego udziałem w charakterze uczestnika reprezentującego interes masy upadłości (verba legis: "... przeciwko niemu [syndykowi]..."). W tym stanie rzeczy zarzuty rewizji nadzwyczajnej, opartej na wadliwym - jak się okazuje - założeniu, że postępowanie w rozpoznawanej sprawie zostało wszczęte przed ogłoszeniem upadłości, w tym zwłaszcza zarzuty naruszenia art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. i art. 62 Prawa upadłościowego nie mogą być uznane za uzasadnione. Pomimo to rewizja nadzwyczajna podlega uwzględnieniu, jest bowiem całkiem jasne, że postępowanie o podział majątku wspólnego, w sytuacji gdy majątek ten jest składnikiem masy upadłości, zależy od wyników postępowania upadłościowego. Nie bez znaczenia był także oczywiście fakt, że na skutek orzeczenia rozwodu małżonków B. doszło do zasadniczej zmiany ich stosunków majątkowych (art. 42 k.r.o.). Składany przez Syndyka wniosek o zawieszenie postępowania był więc uzasadniony, tyle że jego prawnoprocesową podstawę stanowił nie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. - jak twierdzi obecnie Minister Sprawiedliwości - lecz art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. Za oczywistą trzeba uznać przy tym tezę, że postępowanie upadłościowe jest "innym postępowaniem cywilnym", o jakim mowa w art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. (por. też art. 68 Prawa upadłościowego). Na koniec, w odniesieniu do roszczeń Banku (...), wysuwanych w stosunku do majątku uczestników, należy podkreślić, że zgodnie z art 150 Prawa upadłościowego każdy wierzyciel upadłego, nawet ten, który swą wierzytelność zabezpieczył hipoteką, powinien swoją pretensję zgłosić sędziemu-komisarzowi. Rację ma zatem Minister Sprawiedliwości także o tyle, o ile wytyka, że zaskarżone orzeczenie prowadzi do umożliwienia Bankowi (...) realizacji jego roszczeń poza kolejnością i w postępowaniu innym niż upadłościowe, a tym samym godzi w interes Rzeczypospolitej Polskiej dbającej o to, by skutki upadłości rozkładały się równomiernie na wszystkich wierzycieli upadłego.




Dodaj do:


Komentarze mogą dodawać tylko zalogowani użytkownicy - zaloguj się lub załóż konto


Odpowiedzi moga dodawać tylko zalogowani użytkownicy - zaloguj się lub załóż konto


Nie ma jeszcze komentarzy - wyraź swoją opinię jako pierwszy